Mit racjonalnego łotra. Statystyka i psychologia kontra ekonomiczna analiza prawa

Radosław Zyzik

Abstrakt


Celem tekstu jest ocena ekonomicznej teorii kary i powiązanego z nią modelu podejmowania decyzji z perspektywy empirycznych studiów nad prawem i behawioralnej analizy prawa. Ekonomiczna teoria kary w drugiej połowie XX wieku była podstawową teorią kary i miała znaczący wpływ na politykę karania w Stanach Zjednoczonych. Na początku XXI stulecia liczne badania statystyczne pokazały z jednej strony ograniczoną skuteczność ekonomicznego podejścia do prawa karnego, a z drugiej – szkodliwe efekty przetrzymywania w więzieniach dużej liczby osadzonych. Pojawiła się więc konieczność opracowania nowego modelu podejmowania decyzji przez przestępców. Psychologowie, ekonomiści behawioralni i zwolennicy behawioralnej analizy prawa zidentyfi kowali szereg czynników wpływających na podejmowanie decyzji o popełnieniu przestępstwa, by wymienić choćby dyskontowanie hiperboliczne, błąd nadmiernego optymizmu czy prognozowanie afektywne.

Słowa kluczowe


homo economicus, behawioralna analiza prawa, prawo karne, decyzje.

Pełny tekst / Download full text:

PDF

Bibliografia


Abramowicz, M., Ayres, I., & Listokin, Y. (2011). Randomizing Law. University of Pennsylvania Law Review, 159(4), 929–1005.

Bar-Gill, O. (2006). The evolution and persistence of optimism in litigation. Journal of Law, Economics, and Organization, 22(2), 490–507.

Baumol, W.J., & Quandt, R.E. (1964). Rules of Thumb and Optimally Imperfect Decisions. The American Economic Review, 54(2), 22–46.

Becker, G.S. (1968). Crime and Punishment: An Economic Approach. Journal of Political Economy, 76(2), 169–217.

Becker, G.S. (1990). Ekonomiczna teoria zachowań ludzkich. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Becker, G.S., & Posner, R.A. (2013). Nieoczywistości. Ekonomiczna teoria wszystkiego. Warszawa: Ofi cyna Wolters Kluwer business.

Bełdowski, J., & Metelska-Szaniawska, K. (2007). Law & Economics - geneza i charakterystyka ekonomicznej analizy prawa. Bank i Kredyt, (10), 51–69.

Brzeziński, M., Gorynia, M., & Hockuba, Z. (2008). Ekonomia a inne nauki społeczne na początku XXI w. Między imperializmem a kooperacją. Ekonomista, 2, 201–232.

Calabresi, G. (2016). The Future of Law and Economics. Essays in Reform and Recollection. New Haven and London: Yale University Press.

Cane, P., & Kritzer, H. (2012). The Oxford Handbook of Empirical Legal Research (1 edition). Oxford: Oxford University Press.

Chen, M.K., & Shapiro, J.M. (2007). Do Harsher Prison Conditions Reduce Recidivism? A Discontinuity-based Approach. American Law and Economics Review, 9(1), 1–29. https://doi.org/10.1093/ aler/ahm006

Czubakowska, S., & Klinger, K. (2017). Polska jest (k)rajem dla gwałcicieli. Większość spraw nawet nie trafi a przed sądy. Dziennik Gazeta Prawna. Pobrano z http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/artykuly/557106,gwalty-zaostrzenie-kar-polska.html

Donohue, J.J., & Levitt, S.D. (2001). The Impact of Legalized Abortion on Crime. The Quarterly Journal of Economics, 116(2), 379–420. https://doi.org/10.1162/00335530151144050

Dube-Rioux, L., & Russo, J.E. (1988). An availability bias in professional judgment. Journal of Behavioral Decision Making, 1(4), 223–237. https://doi.org/10.1002/bdm.3960010403

Epstein, L., & Martin, A.D. (2014). An Introduction to Empirical Legal Research (1 edition). Oxford, United Kingdom: Oxford University Press.

Georgakopoulos, N.L. (2005). Principles and Methods of Law and Economics. Cambridge: Cambridge University Press.

Główny Urząd Statystyczny. (2016). Rocznik Demografi czny 2016. Warszawa. Pobrano z https:// stat.gov.pl/fi les/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5515/3/10/1/rocznik_demografi czny_2016.pdf

Harel, A., & Segal, U. (1999). Criminal Law and Behavioral Law and Economics: Observations on the Neglected Role of Uncertainty in Deterring Crime. American Law and Economics Review, 1(1), 276–312. https://doi.org/10.1093/aler/1.1.276

Hatzis, A., & Mercuro, N. (red.). (2015). Law and Economics: Philosophical Issues and Fundamental Questions. Nowy Jork: Routledge.

Heinemann, A. (2015). Behavioural Antitrust. W K. Mathis (Red.), European Perspectives on Behavioural Law and Economics (s. 211–243). Heidelberg: Springer.

Jolls, C., Sunstein, C.R., & Thaler, R.H. (2000). A Behavioral Approach to Law and Economics.

W Behavioral Law and Economics (s. 13–58). Cambridge: Cambridge University Press.

Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision Under Risk. Econometrica: Journal of the Econometric Society, (2), 263–291.

Kolber, A.J. (2007). Pain Detection and the Privacy of Subjective Experience. American Journal of Law & Medicine, 33(2–3), 433–456.

Kuran, T., & Sunstein, C.R. (1999). Availability Cascades and Risk Regulation. Stanford Law Review, 51(4), 683–768. https://doi.org/10.2307/1229439

Lee, D.S., & McCrary, J. (2005). Crime, Punishment, and Myopia. NBER Working Paper, (11491), 1–58. https://doi.org/10.3386/w11491

Malawski, M., Wieczorek, A., & Sosnowska, H. (2004). Konkurencja i kooperacja. Teoria gier w ekonomii i naukach społecznych (2. wyd.). Warszawa: Wydawnictwa Naukowe PWN.

Maraszek, M. (2011). Model przestępcy racjonalnego i efektywna polityka karna - okiem praktyka, 47(3), 8–14.

Marcotte, D.E., & Markowitz, S. (2011). A Cure for Crime? Psycho pharmaceuticals and Crime Trends. Journal of Policy Analysis and Management, 1(30), 29–56. https://doi.org/10.1002/ pam.20544

Maroń, G. (2011). Sprawiedliwość naprawcza a retrybutywizm w odpowiedzialności karnej. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego, 71(10), 111–131.

Mercuro, N., & Medema, S.G. (2006). Economics and the Law. From Posner to Post-Modernism and Beyond. Princeton: Princeton University Press.

Murak, J. (2014). Imperializm ekonomii. Ekonomia XXI Wieku, 3(3), 113–126.

Polinsky, A.M. (1989). An Introduction to Law and Economics. Boston: Little, Brown and Company.

Pomaskow, J. (2015). Ekonomiczna analiza prawa - alternatywa dla głównego nurtu ekonomii. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Współczesne Problemy Ekonomiczne. Globalizacja.

Liberalizacja. Etyka, (11), 209–216. https://doi.org/DOI:10.18276/wpe.2015.11-01 Popper, K.R. (2002). Logika odkrycia naukowego. Warszawa: Aletheia.

Posner, R.A. (2002). Behavioral Law and Economics: A Critique. Economic Education Bulletin, 42(8), 1–44.

Primoratz, I. (1997). Justifying Legal Punishment. Humanity Books.

Rachlinski, J.J. (1999). The „New” Law and Psychology: A Reply to Critics, Skeptics, and Cautious Supporters. Cornell Law Review, 85, 739–766.

Raphael, S., & Stoll, M. (2014). A New Approach to Reducing Incarceration While Maintaining Low Rates of Crime. Washington: Washington: The Brookings Institution. Pobrano z https://www. ncjrs.gov/App/Publications/abstract.aspx?ID=268866

Robinson, P.H., & Darley, J.M. (2004). Does Criminal Law Deter? A Behavioural Science Investigation. Oxford Journal of Legal Studies, 24(2), 173–205. https://doi.org/10.1093/ojls/24.2.173

Segerstrom, S.C. (2001). Optimism and attentional bias for negative and positive stimuli. Personality and Social Psychology Bulletin, 27(10), 1334–1343.

Sharot, T. i in., (2007). Neural mechanisms mediating optimism bias. Nature, 450(7166), 102–105.

Shepperd, J.A. i in. (2002). Exploring the causes of comparative optimism. Psychologica Belgica, 42(1/2), 65–98.

Stelmach, J., & Soniewicka, M. (Red.). (2007). Analiza ekonomiczna w zastosowaniach prawniczych. Warszawa: Ofi cyna Wolters Kluwer business.

Sunstein, C.R. (Red.). (2000). Behavioral law and economics. Cambridge: Cambridge University Press.

Szczepaniec, M. (2012). Teoria ekonomiczna w prawie karnym. Warszawa: Wydawnictwo Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Tor, A. (2008). The Methodology of the Behavioral Analysis of Law. Haifa Law Review, (4), 237–327.

Tversky, A., & Kahneman, D. (1973). Availability: A Heuristic for Judging Frequency and Probability. Cognitive Psychology, 5(2), 207–232. https://doi.org/10.1016/0010-0285(73)90033-9

Tversky, A., & Kahneman, D. (1991). Loss Aversion in Riskless Choice: A Reference-Dependent Model. The Quarterly Journal of Economics, 106(4), 1039–1061. https://doi.org/10.2307/2937956

Ulen, T. (2011). Wprowadzenie do ekonomicznej analizy prawa w odniesieniu do prawa o zobowiązaniach umownych oraz do polityki regulacyjnej państwa. Zarządzanie Publiczne, 18(4), 5–25.

Ulen, T. (2015). European and American Perspectives on Behavioural Law and Economics. W K. Mathis (Red.), European Perspectives on Behavioural Law and Economics (s. 3–16). Heidelberg: Springer.

Ulen, T., & Cooter, R. (2009). Ekonomiczna analiza prawa. C.H. Beck.

Ulen, T., & McAdams, R. (2008). Behavioral Criminal Law and Economics. University of Chicago Public Law & Legal Theory Working Paper, (244), 1–45.

Veljanovski, C. (2006). The Economics of Law. London: The Institute of Economic Affairs.

Wilkinson, N., & Klaes, M. (2012). An Introduction to Behavioral Economics. New York: Palgrave Macmillan.

Wilson, T.D., & Gilbert, D.T. (2005). Affective Forecasting: Knowing What to Want. Current Directions in Psychological Science, 14(3), 131–134. https://doi.org/10.1111/j.0963-7214.2005.00355.x Zaleśkiewicz, T. (2013). Psychologia ekonomiczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.




DOI: http://dx.doi.org/10.7206/DEC.1733-0092.103

Refbacks

  • There are currently no refbacks.